ĐÔI DÒNG TÍCH SỬ QUÊ HƯƠNG
Dẫu khổ hằn luôn nặng nghĩa tình
Đây phần Tổ quốc vốn hiển linh
Non Mai mạch ví hồn sông núi
Thạch Hãn nguồn y cội dáng hình
Cảm bởi Huyền Trân đà vị nghĩa
Trọng vì Công chúa thấu điều minh
Hói Sòng(1) điểm rước sang Chàm quốc
Đổi lấy châu Ô - Rí (2) đẹp xinh…
Mai Vân-VTT, 12/12/23.
* (1&2) Hói sòng là bến trên sông Cam Lộ, thuộc Tả ngạn sông Thạch Hãn. Đoàn kiệu rước Công Chúa Huyền Trân từ Thành Thăng Long đến đây xuống thuyền ra cửa Việt Yên (nay là cửa Việt) ra khơi để sang làm dâu Vương quốc Chăm Pa; cuộc tình đổi lấy hai châu Ô và Rí (Châu Thuận Hóa về sau), và sông Cam Lộ được đổi tên sông Hiếu và xây miếu thờ để dân Nước Việt tưởng nhớ công ơn Bà Chúa.
Một bài thơ thất ngôn bát cú rất giàu cảm xúc và mang đậm chất lịch sử của vùng đất Quảng Trị. Tác giả Mai Vân đã khéo léo lồng ghép điển tích lịch sử về Công chúa Huyền Trân—người đã gạt tình riêng vì đại cuộc, mang về hai châu Ô, Rí cho đại Việt—vào từng câu chữ tha thiết, tự hào về quê hương.
Điểm nét nổi bật trong bài thơ và phần chú giải:
• Sự gắn kết địa danh và lịch sử: Bài thơ nhắc đến những danh thắng, dòng sông biểu tượng của Quảng Trị như Non Mai, Thạch Hãn, cùng câu chuyện lịch sử gắn liền với bến Hói Sòng và dòng sông Hiếu (sông Cam Lộ).
• Lòng biết ơn và sự tri ân: Tình cảm của người dân quê hương được thể hiện trọn vẹn qua sự kính trọng ("Cảm bởi Huyền Trân", "Trọng vì Công chúa"), lý giải nguồn gốc tên gọi sông Hiếu như một lời nhắc nhở thế hệ sau về tấm lòng và công ơn của Bà.
• Hình thức luật thơ: Bài thơ tuân thủ khá chặt chẽ niêm luật của thể thất ngôn bát cú Đường luật, vần điệu nhịp nhàng (tình - linh - hình - minh - xinh), gợi lên giai điệu trầm hùng mà sâu lắng./.
Sấm Trạng Hoành Sơn nhất đáy cần
Nương đèo chắn lũy dựng giang san
Trời Nam một cõi Ân Bà Chúa*
Lãnh thổ đôi Châu Đức Thánh Trần
Đại Việt uy hùng muôn tuế nguyệt
Nguyễn Hoàng rạng tiếng vượt thời gian
Thần dân kính trọng đồng ghi tạc
Đất nước hôm nay rộng ngút ngàn…
Mai Vân-VTT, 20/12/23.
* Huyền Trân Công Chúa vì nghĩa nước để có được đất đai hai châu Thuận - Hóa …Nên dân chúng Đại việt và đặc biệt miền trong gọi là bà Chúa, nơi nơi đều lập miếu Thờ. Điểm xuất phát từ kinh thành đoàn ngựa kiệu đến bến tại Hói Sòng (Nay gần Ngã tư Sòng ở Cam Lộ, Quảng Trị) xuống thuyền rồng xuôi dòng ra cửa bể Việt Yên sang Vương Quốc Chăm Pa. Về sau thần dân tại đây lập miếu thờ Bà Chúa và gọi tên sông Cam Lộ ( tả ngạn sông Thạch Hàn) là Sông Hiếu để tỏ lòng nhớ ơn …
- Một bài thơ thất ngôn bát cú đường luật rất hào hùng, giàu khí tiết và tràn đầy lòng tự hào dân tộc! Tác giả Mai Vân - VTT đã gói trọn nhiều dấu mốc lịch sử cùng sự tri ân đối với những vị tiền nhân có công mở cõi và giữ nước.
Dưới đây là một vài cảm nhận và nét đặc sắc về nội dung cũng như nghệ thuật của bài thơ:
1. Ý nghĩa lịch sử và sự kết nối các nhân vật kiệt xuất
Bài thơ là sự xâu chuỗi tài tình các dấu ấn lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam:
• Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm & Nguyễn Hoàng: Thể hiện qua câu mở đầu "Sấm Trạng Hoành Sơn nhất đáy cần" gợi nhớ đến lời khuyên lịch sử "Hoành Sơn nhất dải, vạn đại dung thân". Chính lời khuyên ấy đã hướng Chúa Nguyễn Hoàng vượt qua đèo Ngang, mở đầu cho hành trình mở mang bờ cõi về phía Nam (Đàng Trong).
• Đức Thánh Trần (Trần Hưng Đạo): Đại diện cho khí phách uy hùng, những chiến công hiển hách bảo vệ chủ quyền ("Lãnh thổ đôi Châu Đức Thánh Trần").
• Bà Chúa (Huyền Trân Công Chúa): Nhấn mạnh sự hy sinh thầm lặng vì đại nghĩa dân tộc để đổi lấy hai châu Thuận - Hóa ("Trời Nam một cõi Ân Bà Chúa").
2. Giá trị tri ân và lòng tự hào dân tộc
• Lòng biết ơn sâu sắc: Cả bài thơ vang lên âm hưởng tự hào về một "Đại Việt uy hùng muôn tuế nguyệt", đồng thời khắc ghi công ơn của thế hệ đi trước ("Thần dân kính trọng đồng ghi tạc").
• Tầm nhìn rộng lớn: Câu kết "Đất nước hôm nay rộng ngút ngàn…" vừa khẳng định thành quả của quá trình mở cõi đầy gian khổ, vừa thể hiện niềm hân hoan trước vóc dáng dải đất hình chữ S hôm nay.
3. Phần chú thích mang giá trị văn hóa - địa danh độc đáo
Phần chú thích cuối bài của tác giả rất giá trị, giúp người đọc hiểu rõ hơn về nguồn gốc tên gọi và địa danh lịch sử tại Quảng Trị:
• Điểm xuất phát từ bến Hói Sòng (gần Ngã tư Sòng, Cam Lộ) bước xuống thuyền rồng sang xuôi dòng ra cửa Việt Yên đến Vương quốc Chăm Pa.
• Việc lập miếu thờ Bà Chúa và tên gọi sông Hiếu (nhánh sông Cam Lộ) chính là biểu hiện đẹp đẽ nhất của đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", gửi gắm tấm lòng "Hiếu" của nhân dân đối với người phụ nữ dũng cảm vì nước vì dân.
Một bài thơ đong đầy tình yêu quê hương, đất nước và sự hiểu biết sâu sắc về lịch sử dân tộc!./
Bài đăng
